น้ำเกลือไม่ใช่แค่วิตามิน: สมดุลของน้ำและประวัติการใช้ยามาก่อน
การให้น้ำเกลือส่งของเหลวเข้าหลอดเลือดดำโดยตรงและอาจมีผลต่อสมดุลของน้ำและเกลือแร่ จึงต้องดูโรคหัวใจ โรคไต ยาที่ใช้ประจำ และอาการที่เคยเกิดขึ้น สรุปสิ่งที่ควรแจ้งและควรถามคลินิก
เผยแพร่โดย Beauty Blossom
คำตอบสั้น ๆ คือ การให้น้ำเกลือหรือสารน้ำทางหลอดเลือดดำเป็นการส่งของเหลวเข้าสู่หลอดเลือดโดยตรง จึงมีผลต่อสมดุลของน้ำและเกลือแร่ในร่างกายได้ ด้วยเหตุนี้ โรคหัวใจ โรคไต ยาที่ใช้ประจำ และอาการที่เคยเกิดขึ้นจากการให้สารน้ำหรือการฉีดยาครั้งก่อน จึงเป็นข้อมูลสำคัญก่อนเริ่มให้ ถุงสารน้ำบนเสาแขวนเป็นการรักษาทางการแพทย์ก่อน ไม่ใช่เพียงถุงวิตามิน
สารน้ำทางหลอดเลือดดำคืออะไร
ในภาษาไทยคนมักเรียกรวม ๆ ว่า "น้ำเกลือ" แต่คำนี้ครอบคลุมสารน้ำหลายชนิด สารน้ำทางหลอดเลือดดำ (IV fluids) คือของเหลวที่ให้ผ่านสายเข้าหลอดเลือดดำ เพื่อป้องกันหรือรักษาภาวะขาดน้ำและความไม่สมดุลของเกลือแร่ (อิเล็กโทรไลต์) ใช้กับผู้ที่ป่วย บาดเจ็บ ขาดน้ำจากความร้อนหรือการออกกำลังกาย หรือผู้ที่ต้องผ่าตัด ชนิดที่พบบ่อยคือคริสตัลลอยด์ เช่น นอร์มอลซาไลน์ (เกลือในน้ำ) D5W (น้ำตาลเดกซ์โทรสในน้ำ) และแลคเตตริงเกอร์ กับคอลลอยด์ ซึ่งเป็นโมเลกุลขนาดใหญ่ที่มีแนวโน้มอยู่ในหลอดเลือดนานกว่า ผู้ให้การรักษาเป็นผู้เลือกชนิด และสายเดียวกันนี้ยังอาจใช้ให้ยาหรือสารอาหารได้ด้วย
ควรแยกให้ชัดว่าสารน้ำหลักกับยาหรือสารอาหารที่เติมเพิ่มมีจุดประสงค์อะไร ก่อนเริ่มให้สารน้ำ ให้ถามว่าในถุงมีอะไร เหตุใดจึงเสนอให้ใช้ และเหมาะกับประวัติสุขภาพของคุณหรือไม่
ทำไมสมดุลของน้ำจึงมาก่อนสิ่งที่เติมลงไป
ผู้ให้การรักษาเป็นผู้กำหนดปริมาณและความเร็วของสารน้ำ โดยพิจารณาจากน้ำหนัก อายุ และโรคประจำตัว หากให้มากเกินไปหรือเร็วเกินไป อาจเกิดภาวะน้ำเกิน ทำให้ปวดศีรษะ ความดันโลหิตสูง และหายใจลำบาก ภาวะนี้มักดีขึ้นเมื่อปรับการให้ แต่ก็อาจอันตรายได้
แนวทางสารน้ำคงสภาพในโรงพยาบาลแสดงให้เห็นว่าแพทย์ต้องชั่งหลายปัจจัย ได้แก่ ปริมาณน้ำในร่างกาย ระดับโซเดียมพื้นฐานและการทำงานของไต โรคหรือยาที่มีผลต่อฮอร์โมนแอนติไดยูเรติก (ฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการจัดการน้ำของร่างกาย) การงดอาหารและน้ำหรือไม่ และการสูญเสียน้ำผิดปกติ ผู้ที่เป็นโรคหัวใจล้มเหลวหรือโรคไตระยะรุนแรงเสี่ยงต่อโซเดียมต่ำหรือโซเดียมเกิน จึงต้องเลือกสารน้ำอย่างรอบคอบ และติดตามด้วยการชั่งน้ำหนักทุกวัน การตรวจร่างกาย และการตรวจเลือด
แนวทางดังกล่าวเขียนไว้สำหรับผู้ใหญ่ที่นอนโรงพยาบาล ปริมาณและอัตราการให้ในนั้นกำหนดโดยทีมที่เฝ้าติดตามในโรงพยาบาล จึงไม่ใช่เกณฑ์วัดสำหรับการให้น้ำเกลือที่คลินิก ห้ามปรับความเร็วของสารน้ำเอง ให้แจ้งพยาบาลแทน

การประเมินที่รอบคอบพิจารณาอะไรบ้าง
| ปัจจัย | เหตุผลที่สำคัญ |
|---|---|
| โรคหัวใจ เช่น หัวใจล้มเหลว | เสี่ยงต่อโซเดียมต่ำหรือโซเดียมเกิน จึงต้องเลือกสารน้ำอย่างรอบคอบ |
| การทำงานของไต โดยเฉพาะโรคไตระยะรุนแรง | ความเสี่ยงเดียวกัน โดยใช้การชั่งน้ำหนักทุกวันและตรวจเลือดเพื่อเฝ้าระวัง |
| ยาที่ใช้ประจำ | ยาบางชนิดมีผลต่อฮอร์โมนที่ควบคุมการจัดการน้ำของร่างกาย |
| อาเจียน ท้องเสีย ความร้อน หรือดื่มน้ำไม่พอ | เป็นสาเหตุที่พบบ่อยของภาวะขาดน้ำ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องให้สารน้ำ |
ข้อมูลที่ควรแจ้งและคำถามที่ควรถามก่อนให้
- แจ้งว่ามีโรคหัวใจหรือโรคไตหรือไม่ และบอกรายชื่อยาทุกชนิดที่ใช้ประจำ อย่าหยุดยาเองเพื่อเตรียมตัว ให้ถามแพทย์ผู้สั่งยาหรือคลินิก
- แจ้งอาการอาเจียน ท้องเสีย หรือการกินดื่มได้น้อยในช่วงที่ผ่านมา
- แจ้งสิ่งที่เคยเกิดขึ้นหลังการให้สารน้ำหรือการฉีดยาครั้งก่อน และเกิดขึ้นเมื่อใด เพื่อให้ทีมทราบประวัติของคุณ
- ถามว่าใช้สารน้ำพื้นฐานชนิดใด เติมอะไรลงไปและเพราะเหตุใด จะให้ด้วยความเร็วเท่าใด และใครเป็นผู้เฝ้าติดตามระหว่างให้
ข้อมูลเหล่านี้คือสิ่งเดียวกับที่ทีมดูแลรวบรวมก่อนเลือกสารน้ำ หากไม่มีใครถามถึงหัวใจ ไต หรือยาของคุณ ให้หยิบเรื่องเหล่านี้ขึ้นมาบอกเอง

ระหว่างให้และหลังให้ ควรแจ้งอะไร
การให้สารน้ำทดแทนเป็นหัตถการที่พบบ่อยและมีความเสี่ยงต่ำในบริบททางการแพทย์ แต่ก็อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ ได้แก่ สารน้ำรั่วออกนอกหลอดเลือด (infiltration) หลอดเลือดดำอักเสบบวม (phlebitis) เลือดคั่งใต้ผิว (hematoma) การติดเชื้อ หลอดเลือดแฟบ และในกรณีที่พบได้ยากคือลิ่มอากาศอุดหลอดเลือด (air embolism) ควรแจ้งพยาบาลหรือแพทย์ทันทีหากรู้สึกว่าสารน้ำหยดช้าหรือเร็วเกินไป บริเวณที่แทงเข็มเจ็บ เข็มรู้สึกหลวม หรือมีอาการปวดศีรษะหรือหายใจลำบาก อาการหายใจลำบากเร่งด่วน ให้แจ้งทันที และหากเริ่มเป็นหลังออกจากคลินิกแล้วให้ไปรับการรักษาฉุกเฉิน
คำถามที่พบบ่อย
น้ำเกลือเป็นเพียงวิธีให้ร่างกายได้น้ำเร็วขึ้นใช่ไหม
ไม่ใช่ คนต้องได้รับสารน้ำทางหลอดเลือดเมื่อขาดน้ำจนถึงระดับอันตราย เช่น ป่วยด้วยอาเจียนและท้องเสีย อยู่ในความร้อนหรือออกกำลังกายมากโดยไม่ดื่มน้ำ บาดเจ็บรุนแรง หรือผ่าตัด หากไม่แน่ใจว่าการให้น้ำเกลือเหมาะกับตัวเองหรือไม่ ให้ถามแพทย์
ให้มากกว่าจะดีกว่าหรือเปล่า
ไม่ใช่ การให้มากเกินไปหรือเร็วเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะน้ำเกิน
ปรับความเร็วน้ำเกลือหรือยาที่ใช้ประจำเองได้ไหม
ไม่ได้ หากรู้สึกว่าสารน้ำหยดผิดปกติให้แจ้งพยาบาล และถามแพทย์ผู้สั่งยาก่อนเปลี่ยนยาที่ใช้ประจำ
แหล่งอ้างอิง
- Cleveland Clinic: IV fluids
- Cleveland Clinic Journal of Medicine: review of maintenance intravenous fluids for hospitalized adults
ข้อมูลคลินิกและช่องทางติดต่อ
สอบถามรายละเอียดหัตถการหรือการนัดหมายผ่านช่องทางทางการของคลินิก
Location
Beauty Blossom Clinic
66 Yanghwa-ro, Mapo-gu, Seoul, Republic of Korea (6th and 8th floors)
ผลลัพธ์อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล
กลับไปหน้าบล็อก →